ภาพแสดงการดำเนินไปของกระบวนจิตในวงจรปฏิจจสมุปบาท

แบบอนุโลม หรือสมุทยวาร การเกิดของทุกข์

        "อาสวะกิเลส"เป็นเหตุุปัจจัยร่วมกับ"อวิชชา"  จึงมี "สังขาร" สิ่งปรุงแต่ง(แฝงด้วยกิเลสจากอาสวะกิเลส) ตามที่ได้เคยสั่งสม อบรม ประพฤติ ปฏิบัติมาแต่อดีตขึ้น   จึงเป็นเหตุปัจจัย ให้เกิด "วิญญาณ" คือดั่งระบบประสาท ที่เพื่อรู้ในสังขารสิ่งที่ปรุงแต่งขึ้นมานั้น   จึงเป็นเหตุปัจจัยให้ "นาม-รูป" ที่นอนเนื่องอยู่ เกิดการตื่นตัว คือเกิดการทำงานขึ้น เมื่อวิญญาณเกิดขึ้นมากระตุ้น และยังประสานสัมพันธ์ระหว่างขันธ์ต่างๆโดยวิญญาณหรือระบบประสาทอีกด้วยนั่นเอง   จึงเป็นเหตุปัจจัยให้เกิด "สฬายตนะ" คืออายตนะภายในทั้งหมด เกิดการตื่นตัวพร้อมการทำงานตามหน้าที่ของตน จากการที่นาม-รูปหรือชีวิตเกิดตื่นตัวทำงาน   จึงเป็นเหตุปัจจัยให้ครบองค์ของการ "ผัสสะ"    จึงเป็นเหตุปัจจัย จึงมี "เวทนา" เสวยอารมณ์ในสิ่งที่ผัสสะนั้น    จึงเป็นเหตุปัจจัย จึงมีสังขารขันธ์(อารมณ์ต่างๆ) คือ"ตัณหา"ความทะยานอยากความปรารถนาต่างๆขึ้น จึงเกิดโทสะ โมหะ โลภะ อีกทั้งนันทิความติดเพลิน ฯ.  จีงเป็นเหตุปัจจัย ให้ไปปรุงแต่งจิตให้มีสัญเจตนาคือความคิดอ่านให้เกิดกรรมคือการกระทำต่างๆ แต่ย่อมประกอบด้วยกิเลสคือ"อุปาทาน"    จึงเป็นเหตุปัจจัย จึงมี"ภพ" สภาวะตกลงปลงใจในสถานะตน   จึงเป็นเหตุปัจจัย จึงมี "ชาติ" คือการเกิดขึ้นของทุกข์ที่ประกอบด้วยอุปาทาน คือสิ่งที่ไปปรุงแต่งจิตให้เกิดเจตนาหรือความคิดอ่านให้เกิดการกระทำต่างๆที่แฝงด้วยกิเลสจากอุปาทานนั่นเอง คืออุปาทานขันธ์อันเป็นทุกข์    จึงเป็นเหตุปัจจัย จึงมี "ชรา" ความแปรปรวนวนเวียนเปลี่ยนแปลงในกองทุกข์อุปาทานหรืออุปาทานขันธ์ทั้ง ๕ อันเร่าร้อนเผาลน  จน"มรณะ"ดับไป และพรั่งพร้อมด้วยการเกิด"อาสวะกิเลส" เก็บสั่งสมไว้อีก  รอวันกำเริบเสิบสานเป็นวงจรของทุกข์เกิดขึ้นอีกในที่สุด