นิวรณ์ ๕

         นิวรณ์  ธรรมหรือสิ่งที่กั้นจิตไม่ให้บรรลุถึงความดีงาม,  สิ่งที่ขัดขวางจิตไม่ให้ก้าวหน้าไปในคุณธรรม  เป็นธรรมที่เป็นคู่ปรับหรือปฏิปักษ์กันกับฌานสมาธิ   กล่าวคือ เมื่อมีนิวรณ์ ก็ไม่สามารถเจริญฌานหรือสมาธิได้   เมื่อเจริญฌาน,สมาธิได้ดี นิวรณ์หรือกิเลสก็ตั้งอยู่ไม่ได้ในขณะนั้นเช่นกัน เป็นไปดังนี้ตามหลักปฎิจจสมุปบันธรรม   นิวรณ์มี ๕ อย่าง คือ
         ๑. กามฉันท์  ความพอใจในกามคุณ คือ มีความพอใจ หรือราคะ หรือความอยาก หรือความไม่อยากใน รูป  เสียง  กลิ่น  รส  โผฐทัพพะ(สัมผัส)
         ๒. พยาบาท  คิดร้ายผู้อื่น  ความโกรธแค้น  ความเกลียดชัง  ความอาฆาต  ขุ่นเคือง  คับแค้น
         ๓. ถีนมิทธะ  ความหดหู่ซึมเซา,  ถีนะ-ความหดหู่ ความท้อแท้ใจ ความซึมเศร้า,   มิทธะ-ความง่วงเหงาหาวนอน ความง่วงงุน,  จึงหมายความว่า ความหดหู่และเซื่องซึม, ความที่จิตหดหู่และเคลิมเคลิ้ม ความง่วงเหงาซึมเซา
         ๔. อุทธัจจกุกกุจจะ  ความฟุ้งซ่านและรำคาญ  หงุดหงิด  ในสิ่งต่างๆที่สอดแทรกปรุงแต่งกระทบจิตอยู่ตลอดเวลาดุจดั่งระลอกคลื่นบนผิวนํ้า
         ๕. วิจิกิจฉา  ความลังเลสงสัยเพราะความไม่รู้อวิชชา  หรือเพราะความอยากรู้

อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ใน  นิวรณ์ ๕