ภพ

      ภพ โลกเป็นที่อยู่ของสัตว์, ภาวะชีวิตของสัตว์ มี ๓ คือ

    ๑. กามภพ ภพของผู้ยังเสวยกาม

    ๒. รูปภพ ภพของผู้เข้าถึงรูปฌาน

    ๓. อรูปภพ ภพของผู้เข้าถึงอรูปฌาน

     "ภพ"  จึงหมายถึง ที่อยู่ ที่อาศัย   องค์ธรรม "ภพ" ในปฏิจจสมุปบาทจึงหมายถึง ที่อยู่ที่อาศัยของจิตหรือการตกลงปลงใจของจิต คือการตกลงปลงใจอันมักเป็นไปตามอำนาจของอุปปาทานนั่นเอง กล่าวคือ สภาพที่ปรุงแต่งจิต ให้เกิดการกระทำต่างๆทั้งทางดี ชั่ว หรือกลางๆ ทั้งทางกาย วาจา และใจ นั่นเอง   หรือก็คือสังขารขันธ์ในขันธ์ ๕ นั่นเองแต่ย่อมแฝงด้วยอำนาจของ"อุปปาทาน"   หรือเพื่อให้เข้าใจได้ง่ายขึ้น ก็คือสิ่งที่เราเรียกกันทางโลกๆว่า อารมณ์ ที่แฝงกิเลสนั่นเอง เช่น สภาวะหรือสภาพของจิตที่ประกอบด้วย ราคะ โทสะ โมหะ หดหู่ ฟุ้งซ่าน ฯ. ในกามภพ รูปภพ อรูปภพ

    เช่น กามภพ ที่เกิดของสิ่งที่ยังเกี่ยวข้องอยู่ในกาม ก็คือสภาพปรุงแต่งของใจในกามคือ รูป รส กลิ่น เสียง สัมผัส เช่น เมื่อเกิดกามภพในรูป คือ การมีสังขารขันธ์ต่างๆคือสภาพปรุงแต่งใจให้คิดเห็นเป็นไปในรูปนั้นๆจนเกิดการกรทำต่างๆ  เช่น ราคะในรูป คือสภาพปรุงแต่งใจที่ประกอบด้วยราคะความใคร่ต่างๆในรูปนั้น ในช่วงระยะเวลาหนึ่ง  จึงเกิดการกระทำต่างๆขึ้น

    รูปภพ อรูปภพ ก็เป็นเฉกเช่นกัน  เข่น เมื่อเกิดรูปภพขึ้น  ย่อมหมายถึงจิตย่อมอยู่ภายใต้อำนาจปรุงแต่งต่างๆของรูปฌานนั่นเอง

    ภพ สภาพที่ปรุงแต่งจิตให้เกิดการกระทำต่างๆขึ้นเหล่านี้นี่เอง จึงเป็นเหตุปัจจัยให้เกิด "ชาติ" ในปฏิจจสมุปบาทนั่นเอง