สังขารหรือสังขารขันธ์ คือการกระทำทางกาย,วาจา,ใจ ไม่ใช่อัตตา  เป็นเพียงมายาหลอกลวงที่เพียงแลดูประหนึ่งว่าตัวตนเองหรืออัตตาเป็นผู้กระทำ  แต่เป็นอนัตตาไม่ใช่ตัวใช่ตนหรือของตัวของตนอย่างแท้จริง,  ล้วนเป็นผลที่เกิดขึ้นมาจากขันธ์ที่เหลือทั้ง ๔ มาเป็นเหตุปัจจัยกันปรุงแต่งขึ้น  จึงไม่สามารถไปควบคุมบังคับบัญชาได้อย่างแท้จริงให้เป็นไปดั่งว่าเป็นอัตตาของตัวของตน  ดังเช่น ความคิดชนิดจิตตสังขารที่เกิดขึ้นจากผัสสะต่างๆ(กระบวนธรรมของขันธ์ ๕) ย่อมไม่อยากเกิดจิตตสังขารชนิดเป็นทุกข์ ดังเช่น จิตฟุ้งซ่านปรุงแต่ง,จิตหดหู่,จิตมีโทสะ,โมหะ,โลภะ ฯ. แต่ก็่เกิดแต่จิตตสังขารเรื่องทุกข์ๆดังกล่าวขึ้นมาอยู่ตลอดเวลา จึงเป็นไปตามเหตุปัจจัย  จึงไม่ได้เป็นไปตามปรารถนาหรืออัตตาตัวตน,  หรืออยากกระทำดังนี้ดังนั้นเช่นเล่นกีฬาให้เก่งให้ดี ก็อาจกระทำไม่ได้ดังใจปรารถนา เพราะความที่ไม่ใช่อัตตาของตัวของตนแท้จริง, ไม่อยากกระทำอย่างนี้แต่ก็ต้องกระทำเพราะเหตุปัจจัยอื่นบีบบังคับก็มี, ไม่อยากกระทำดังนี้แต่ก็ต้องกระทำเพราะความเป็นไปตามเหตุปัจจัยธรรมชาติก็มี เช่น การอุทาน(วจีสังขาร) การสะดุ้ง(กายสังขาร) ดังนี้เป็นต้น