ถ้อยคิดปรุงแต่ง กล่าวคือ เมื่อรู้ตามความเป็นจริงที่เกิดขึ้น  ดังเช่น  เมื่อระลึกรู้เท่าทันทุกขเวทนา หรือจิตมีโทสะ โมหะ ฯ. แล้วไม่คิดนึกปรุงแต่งไปเอนเอียงทั้งในทางดีหรือชั่ว ถูกหรือผิด,   การพยายามหาเหตุผล  ข้อแก้ต่าง  ข้ออ้าง  ข้อปลอบใจต่างๆในขณะนั้น   ต่างล้วนเป็นอาการหลอกล่อหรือมารยาของจิต ให้คิดนึกปรุงแต่งขึ้นในขณะนั้นๆนั่นเอง จึงยังให้เกิดความรู้สึกเช่นทุกขเวทนาสืบเนื่องต่อไป    อันพึงกระทำได้ในภายหลังเมื่อปฎิบัติวิปัสสนาหรือผ่านไปแล้ว ดังเช่น การระลึกอดีตเพื่อเป็นเครื่องรู้   พึงดับเหตุขณะนั้นลงเสียก่อนเมื่อระลึกรู้เท่าทันตามความเป็นจริงด้วยการอุเบกขา.   (ดูความหมายกริยาจิต)