จิตที่ไม่สงบด้วยกิเลส  ย่อมยังให้เกิดในทุคติ

        เราย่อมเคยได้ยินกันอยู่เนืองๆ  เรื่องขณะใกล้ตายแล้วจิตไม่สงบเต็มไปด้วยกิเลสตัณหาเร่าร้อนเผาลนอยู่  ย่อมยังให้เกิดในภพหรือภูมิที่เป็นทุคติ คือ ภพภูมิที่เป็นอบาย ทุคติ วินิบาต เช่นนรก เปรต ฯลฯ. กล่าวคือเกิดในภพภูมิอันชั่ว เป็นต้น

        ในเรื่องดังกล่าวข้างต้น สามารถจำแนกแตกธรรมได้เป็น ๒ กรณี ด้วยกัน คือ

        เป็นการกล่าวแสดงแบบโลกิยะ กล่าวคือ เป็นการกล่าวแสดงถึงการเกิด ที่ยังเนื่องอยู่ในโลก

        ส่วนอีกในแบบหนึ่งนั้น เป็นการแสดงแบบโลกุตระ เป็นการกล่าวแสดงในลักษณะของปฏิจจสมุปบาท กล่าวคือ ขณะจิตที่ดับลงไปในองค์ธรรม ชรา-มรณะ นั้นย่อมเกิดการสั่งสมในรูปของอาสวะกิเลส คือกิเลสที่นอนเนื่องอยู่ในจิต ที่พร้อมจะซึมซาบขึ้นมาย้อมจิต  ดังนั้นจึงเป็นเหตุปัจจัยที่ร่วมกับอวิชชาทำให้เกิดสังขารใหม่ในทุคติอันชั่วหรือเป็นทุกข์นั่นเอง