จิตตานุปัสสนา

        จิตตานุปัสสนา เป็นหลักการปฏิบัติธรรมอย่างหนึ่งใน สติปัฏฐาน ๔  ที่กล่าวถึงหลักการปฏิบัติที่ใช้ สติเท่าทันในจิตสังขารที่หมายถึงสังขารขันธ์หรืออารมณ์ต่างๆ  ให้เห็น"จิตในจิต"ที่หมายถึงการพิจารณาจิตโดยละเอียดและแยบคาย แยกแยะให้เห็นองค์ประกอบหรือเหตุปัจจัยต่างๆของจิตสังขารเพื่อใช้ในการพิจาณา ให้เห็นและเข้าใจตามความเป็นจริงของจิตหรือจิตสังขารที่หมายถึงสังขารขันธ์คืออารมณ์ทางโลกต่างๆอีกทั้งมโนกรรมที่เกิดขึ้น ดังเช่น สติพิจารณารู้เท่าทันในจิตมี ราคะ  โทสะ  โมหะ  จิตหดหู่  จิตฟุ้งซ่าน(เป็นความคิดนึกชนิดมโนกรรมอันเกิดขึ้นมาแต่สังขารขันธ์หรืออารมณ์ด้วย)  มหรคต(ณาน)  จิตเป็นสมาธิ  จิตมีจิตอื่นยิ่งกว่า  จิตหลุดพ้น ฯลฯ.  สติเห็นจิตสังขารเหล่านี้ที่เกิดขึ้น และเป็นไป  และเมื่อเห็นว่าเป็นโทษหรือควรแก่เหตุแล้ว ก็ไม่ยึดมั่นถือมั่น คือปล่อยวาง หรือก็คือการอุเบกขา

        จิตฟุ้งซ่าน แม้เป็นสังขารขันธ์หรืออาการของจิตหรืออารมณ์อย่างหนึ่ง  แต่เกิดมาจากความคิดนึกชนิดมโนกรรม อันเกิดขึ้นมาแต่สังขารขันธ์หรืออารมณ์เป็นเหตุ ซึ่งมโนกรรมที่เกิดขึ้นนี้จะไปทำหน้าที่เป็นธรรมารมณ์ให้เกิดการหมุนเวียนเป็นวงจรของความคิดนึก คือเกิดการฟุ้งซ่านปรุงแต่งต่างๆนาๆนั่นเอง